BMT yordamni yarmiga kesdi: Ğarbiy sohilda oçlik kuçaymoqda
Jahon oziq-ovqat dasturi (WFP) Ğarbiy sohilda yordam oluvçilar sonini 50 foizga qisqartirgaç, isroil harbiy operatsiyalari tufayli uyidan ayrilgan falastinliklar oçlik girdobiga tuşmoqda.
Tulkarm, işğol ostidagi Ğarbiy sohil. 75 yaşli beva Favza Avad 2025-yil yanvarida isroil Ğarbiy sohil şimolidagi qoçoqlar lagerlariga qarşi harbiy operatsiya boşlaganida Tulkarm lageridagi uyidan ayrildi. Öşanda ön minglab falastinlik uyidan majburan çiqarilgan edi. Endi u öğli, kelini va nevarasi bilan qizining Tulkarmdagi qurilişi bitmagan kiçik uyida yaşaydi. Oila ilgari BMTning Jahon oziq-ovqat dasturi (WFP) beradigan çeklangan pul va oziq-ovqat yordamiga tayanardi, biroq sönggi beş oyda heç narsa olmadi. WFP sentabrda xalqaro homiylar mablağni kamaytirgani sabab «jiddiy moliyaviy çeklovlar» tufayli Ğarbiy sohilda oziq-ovqat yordami oluvçilar sonini 50 foizga qisqartirganini rasman eʼlon qilgan. Ayni paytda isroil Ğazoga qarşi genotsid uruşini boşlagan va Ğarbiy sohilda falastinliklarga hujumlarni kuçaytirgan 2023-yildan beri oziq-ovqatga ehtiyoj ikki baravardan ziyod oşgan. WFP maʼlumotiga köra, Ğarbiy sohilda 900 mingga yaqin kişi oziq-ovqat xavfsizligi taqçilligidan aziyat çekmoqda. Favzaning aytişiça, isroil armiyasi uning eski uyini butunlay buzib, örnida harbiy texnika qatnovi uçun keng yöl qurgan. Bir öğli 2024-yildan beri isroil qamoğida, ilgari isroilda işlagan boşqa öğillari esa hozir işsiz. «Men astma va yuqori qon bosimidan aziyat çekaman, har oy kamida 200 şekel (64 dollar) turadigan dori kerak, bu xarajatni heç kim qoplamaydi. Ilgari ikki-uç kişiga zörğa yetadigan kamtarona oziq-ovqat yordami olardik, endi u ham butunlay töxtadi», — dedi u Al Jazeeraʼga.
Tulkarmning Sannaba mavzesidagi "Al-Muvahhad" maktabi binosida Tulkarm va Nur Şams lagerlaridan köçirilgan, boşqa boradigan joyi va ijara haqi töşga puli yöq 1000 dan ortiq falastinlik panoh topgan. Ular orasida 47 yaşli Rabab Qosim, uning 72 yaşli turmuş örtoği Tolib Abu Sarriya va uç farzandi bor: ular ikkinçi yildirki maktabning 30 kvadrat metrlik xonasida daromadsiz, faqat yordamga umid bilan yaşamoqda va sönggi uç oyda heç qanday yordam olmagan. Tolibning aytişiça, oila köpinça non yoki bir mahal ovqat topa olmay, oç uxlaydi. Xalil şahri janubidagi Masafer Yatta hududi, Xirbat ar-Rakiz qişloğida yaşovçi 61 yaşli Said al-Amur va uning 14 kişilik oilasi esa yetti oydan beri WFP yordamini olmagan. U 2025-yil aprelida qişloqqa takroriy hujum qilgan köçmanlardan biri otgan öqdan yaralanib, oyoğidan ayrilgan. «Ular yerimizni ogirlamoqçi. Men uni tortib olişlariga yöl qöymayman va himoya qilişda davom etaman, lekin buning uçun oğir badal tölayapman. Endi oilamga şu yerda sobit turişga yordam bergan yordamni ham kesişdi», — dedi u Al Jazeeraʼga.
WFP Ğarbiy sohildagi kuçayib borayotgan isroil pogromlari va majburiy köçirişlarni turmuş manbalarini yöq qilib, oçlikni çuqurlaştirayotganlikda ayblagan. Dasturning sönggi tahliliga köra, falastinlik oilalarning 76 foizi daromadi keskin kamaygan, aholining 12 foizi yetarli ovqatlanmaydi, uçdan bir qism oila esa soğlom ovqatlanişga qurbi yetmaydi. WFP hamon 200 ming falastinlikka yordam berayotganini, ammo barçasini qamrab olişga mablağ yetmasligini maʼlum qildi: «Yordamning töxtatilişi oluvçining bunga haqqi yöqligini anglatmaydi, bu barça joriy oluvçilarga taalluqli umumiy qarordir. Özgarişlar bölişi va ayrim oluvçilarga yordam qayta tiklanişi mumkin, bunday holda ularga SMS orqali xabar beriladi». Iqtisodçi va huquq himoyaçisi Ubay Abudi vaziyatni Falastin muxtoriyatidagi moliyaviy inqiroz yanada oğirlaştirayotganini aytdi: isroil 2025-yil mayidan beri muxtoriyat nomidan yiğadigan bojxona tuşumlarini butunlay uşlab qolmoqda, 2023-yil oktabridan beri ön minglab falastinlik işçiga ruxsatnoma berilmayapti, 37 xalqaro taşkilotning röyxatdan ötişi esa töxtatilgan. «Yarim millionga yaqin falastinlik oila oziq-ovqat yordamiga muhtoj, haqiqiy ehtiyoj bundan ham katta bölişi mumkin. Jahon oziq-ovqat dasturi va boşqa manbalardan yordam kamaygani sabab köplab oilalar ovqat topa olmayapti», — dedi Abudi.